De wereld - Internationale politiek
Dinsdag 23 september 2008
Een gesprek met Bert Pennickx van Democratie nu.
Sedert 1 januari 2007 heeft de Belgische burger een gemeentelijk petitierecht, een soort referendum. Er staan op dit moment drie referendums op stapel: Antwerpen (Lange Wapperbrug), Evergem (aankoop kasteel van Wippelgem) en Oostende (demping Visserijdok). Ook het burgerinitiatief van De Post in Gent bracht veel discussiestof omhoog en was een politiek succes.
Eigenlijk zijn dit nog geen echt bindende referendums. Er zijn namelijk heel veel soorten referendums, nationale en lokale op volksinitiatief, plebiscieten waarbij thema's worden aangebracht van bovenaf, enz.
De 21ste eeuw is die van de democratie. Democratie is de norm, ook al wordt ze niet overal gehaald en is onze stem niet goed vertegenwoordigd. Onze representatieve democratie is eigenlijk flauwekul en de bevolking is het vertrouwen kwijt en ontgoocheld. Er wordt over de hoofden van de mensen beslist door de partijtoppen.
Dat heet patricratie. In feite zijn wij in oorlog met Afghanistan en heeft er maar één man over beslist. Een bevolking wenst zoiets niet en moet daar rechtstreeks over kunnen beslissen. Met referendums kunnen we daar toe komen. Nu kijken we machteloos toe.
Referendums zijn een methode om initiatief te nemen en iets te verbeteren en deel te nemen aan de samenleving. Het referendum is op zich een neutraal systeem om tot beslissingen te komen, die door zoveel mogelijk mensen gedragen en gewenst zijn en dus zullen worden uitgevoerd en gesteund nadien.
Waarom hoor je dan toch mensen vaak zeggen dat referendums gevaarlijk zijn? Er is veel weerstand bij democraten en politici uit voorzichtigheid. Men citeert in het ene kamp dat Hitler aan de macht kwam door een referendum.... en in het andere kamp komen voorstanders af met de referendaire democratie in Zwitserland als lichtend voorbeeld dat al heel lang bestaat. Ligt de waarheid dan toch in het midden?
Een aantal referendums strooiden wel al pikzwarte roet in het neoliberale eten:
- In Zwitserland stemde het volk per referendum dit jaar tegen de verkoop van GGO's. De farmaceutisch firma in kwestie is razend. Hier is dat ondenkbaar...
- In Frankrijk stemde het volk in een referendum nee tegen de EU-grondwet, net als in Nederland en Ierland. Opnieuw zijn de machthebbers razend kwaad op het nee van het volk dat vrolijk wordt genegeerd. Wat doen we hiermee? Deze keer ben ik zelf razend...
Zijn dit dan geen goede voortekenen, ondanks het negeren van het nee door de machthebbers, dat goed voorbereidde (een cruciale voorwaarde!) referenda dan toch stokken in de wielen kunnen steken van de neoliberale sneltrein? Wat kunnen we hiervan leren? Verbergt Zwitserland een democratisch geheim dat we eens goed moeten bestuderen?
Ik vroeg het aan Bert Penninck van www.democratie.nu, een rasechte democraat die de witte mars overleefde... en die met een comité al 10 jaar ijvert bij politici en burgers voor de invoering van referendums..
VJ: Je hoort vaak dat het risico van het invoeren van referenda is dat, zoals de bevolking nu stemt, zelfs de doodstraf terug wordt ingevoerd!
BP: In Zwitserland heeft men in 1935 de doodstraf met een referendum afgevoerd en nooit meer terug gestemd. Bij een referendum is het belangrijk voorwaarden en condities te stellen. Je moet goed omschrijven hoe je het doet, net als bij verkiezingen. Eén voorwaarde is dat er voor de verschillende partijen voldoende tijd moet zijn om de verschillende standpunten toe te lichten.
Men beschouwt het als volkomen democratisch verantwoord dat de kiezer zijn stem geeft aan een volksvertegenwoordiger die een programma van loze beloftes presenteert, dat niet kan worden uitgevoerd. Daarvoor is de kiezer wel bekwaam genoeg. Maar deze kiezer zou niet kunnen beslissen over een idee van zijn eigen verstand, zoals de lange Wapper of postkantoren? De bevolking is nog nooit zo hoog opgeleid geweest als nu. Bij alle peilingen onder bevolkingen - Verenigde Staten, Verenigd Koninkrijk, Duitsland, Nederland - blijkt de overgrote meerderheid uit alle politieke hoeken vóór referenda te zijn.
De media hebben nog nooit zoveel gemanipuleerd als nu. De media concentratie is nog nooit zo hoog geweest als nu. Alle kranten schrijven hetzelfde. Het eerst nationale referendum zou kunnen gaan over bevrijding van de media uit de greep van alle vormen van censuur. Het debat overstijgt ook de tegenstelling tussen links en rechts. Je vindt voorstanders van de doodstraf bij het CD&V, bij links en bij het Vlaams Belang. Dus de angst voor rechts is op dat vlak onterecht. Minister De Crem, die alleen besliste om mee te doen aan de oorlog, is van het CD&V.
VJ: Ik heb mijn bedenkingen bij Zwitserland. Zwitserland is een stinkend rijk land dat door zijn banksysteem massa's geld heeft opgehoopt dat de staat financiert. Kan je in die context de referendaire traditie - naast de parlementaire - wel als voorbeeld gebruiken van een beter functionerende democratie om van te leren?
BP: De welvaart en rijkdom onder de bevolking is het het resultaat van dit beleid met directe democratie en referendums in Zwitserland. Nu niet omdraaien hoor! De referendaire democratie in Zwitserland is overgebleven van vroeger doordat zij niet te veel is aangestoken door de Franse Revolutie, die een representatieve democratie installeerde in grote delen van Europa, in plaats van de directe besluitvorming. Vrede en Welvaart zijn daarvan het gevolg.
VJ: Ja, maar tegen welke prijs?
BP; Het invoeren van het referendum heeft een enorme koopkrachtverhoging tot gevolg. De bevolking beslist zelf over de te varen koers. Met referendums wordt namelijk 50 procent minder geld verspild in de politiek omdat de burger geen verspilling wil. In Europa weten we gewoon niet beter dan dat er verspild wordt door onbekwaam beleid. Dat politici de steeds luider wordende vraag naar meer democratie negeren, komt doordat ze dan hun machtspositie, met bijbehorende financiële privileges, zouden kwijt zijn. Ik heb er mijn bedenkinge bij waneer ze zeggen dat ze met 6.000 euro in de maand niet kunnen rond komen!
Zijn wij buren van Zwitserland misschien een beetje jaloers? De Zwitsers zijn bezorgd over het deficiet van de democratie en betreuren het invoeren van dictatoriale systemen in het Europa om zich heen, waarmee we belanden in derde wereldtoestanden. Onze representatieve democratieën koersen daar met een sneltreinvaart op af, zo schrijft een recent krantenartikel in Zwitserland.
Wij zijn in oorlog met Afghanistan, vergeet het niet. In de door onze volksvertegenwoordigers geratificeerde EU-grondwet staat dat de EU landen in de toekomst meer geld moet vrijmaken voor bewapening. Dat ging buiten het parlement en de kiezers om.
Als vakbonden noch volksvertegenwoordigers onze belangen weten te beschermen, dan moeten we dat zelf doen.
VJ: Zwitserland is nooit kapotgeschoten door een oorlog en stelt zich neutraal op. Dat kan je niet vergelijken met Europa. Elk land heeft zijn democratische en economische context. Is Zwitserland wel representatief voor een echte democratie, met dat berglandschap?
BP: De Zwitser is een bescheiden mens die niet te koop loopt, anders dan de VS, met het willen verspreiden van de democratie. Zij worden af en toe te hulp geroepen, ook in België, bij federale problemen. Is de neutraliteit en duurzame vrede van Zwitserland niet het bewijs voor het beter functioneren van hun democratie en voor het respecteren van de soevereiniteit en het zelfbeschikkingsrecht van alle landen?
Ook Afghanistan ligt in de Bergen. Kan men de VS een neutraal land noemen als het meer dan 70 jaar lang andere landen aanvalt? Zwitserland heeft het EU-lidmaatschap geweigerd naar aanleiding van de vraag van de EU om zijn directe democratie af te schaffen.
VJ: De vakbonden vormen een geducht tegengewicht tegen het neoliberaal beleid. Dat kan je van het liberale Zwitserland niet zeggen, waar rechts aan de macht is en vakbonden geen belangrijke rol spelen. Europese landen kennen nauwelijks een grondwettelijke basis voor deelname van de arbeidersbeweging in de ondernemingen. En toch is België een van de landen met de meeste gesyndiceerde arbeiders en werknemers (4 miljoen) waarmee het patronaat gedegen rekening moet houden! Een knip met de vinger van het ACV en 25.000 mensen komen op straat...
BP: Vakbonden behoren ook tot de weinigen die het nut van referendums inzien bij stakingen. Waarom dit principe niet verder doortrekken? De arbeidersbewegingen en vakbonden hebben de globalisatie niet zien aankomen en verwarren economie met democratie. Het democratiseringprincipe kan ook in bedrijven worden doorgevoerd en zou de productiviteit en het welzijn van de werknemers ten goede komen. Arbeiders geloven feitelijk net zo goed als hun bazen dat ze niet zelf kunnen beslissen over veel dingen.In een piramidaal bestuursmodel is het overal hetzelfde probleem. De top van de vakbonden zit net als de politici tegen zijn wil gevangen in een machtsspel.
VJ: Vakbonden kunnen wel het land plat leggen als ze willen, dus luisteren ze wel naar de mensen.
BP: Waarom is dat dan niet gebeurt toen op 10 juli het verdrag van Lissabon werd gestemd?
VJ: Ik zal antwoorden. Omdat... omdat de vakbonden de mooie neoliberale praatjes van de minister en al de pro-EU-propaganda geloven. De werkende klasse, die dat niet meer gelooft, staat in België voor nog maar 30 procent en de rest krijg je niet in beweging want ze hebben teveel te verliezen. We leven eigenlijk in de villawijken van de wereld met een globale economie, en de mensen zien niet dat de rest van de wereld in de sloppenwijken zit.
De linkse politieke bewegingen in Europa snappen niet dat rechts de toon zet omdat links afwezig blijft op het politiek terrein of het politiek terrein enkel betreedt als "een sociale beweging". Het laat een leegte die wordt opgevuld door rechts. De bestaande linkse partijen aan de macht brengen een groot deel van de door de bevolking afgewezen ideeën en standpunten weer binnen. Een voorstel tot referendum is daar een antwoord op, maar te eenzijdig. Er is een nieuwe linkse partij politiek nodig met een heel eigen agenda, een eigen filosofie en eigen punten, met een eigen invloed op de sociale beweging, en die de moed heeft om een tegenwicht te vormen. Er is geen enkele partij die het nog opneemt voor de laagste klasse...
BP: Het democratisch probleem of zeg maar deficiet overstijgt de links/rechts-tegenstelling. Zowel links als rechts stelt vanuit een beperkte visie oplossingen voor. Men moet de problemen echter in een grotere context plaatsen, waarbij het duidelijk wordt dat de macht van boven zit, bij een klein aantal mensen, en dat de politieke klasse enkel nog een bufferfunctie heeft naar de bevolking toe, waarvan de kracht juist het aantal is dat zich onderaan de machtspyramide bevindt. Hoe kan je die anders gaan gebruiken dan via referendums? Iedereen kan via referendums immers deelnemen aan het proces en vanuit zijn visie oplossingen aangeven, die dan via democratische besluitvorming en debat kunnen gekozen worden. Het haalt mensen uit de apathie. Die links/rechts-tegenstelling is een middel om ideeën verdacht te maken en mensen te verdelen, terwijl ideeën gewoon maar ideeën zijn. ook het idee van democratie en solidariteit.
VJ: De vakbonden beginnen nu wel internationaal te werken. Ook in China waren er al 26.000 stakingen. Als alle de sociale bewegingen, met hun sterkte en hun vele leden en deftige naam, inclusief ATTAC en andere, het zouden durven de Rubicon over te steken en in België een echte politieke actie op het getouw te zetten, bijvoorbeeld om de Europese Staatshervorming met het verdrag van Lissabon als zodanig aan te vallen en de kritiek aan reiken dat er andere instellingen moeten komen en niet alleen maar een ander beleid in Europa, dan krijg je wel iets in beweging.
Elke verandering is er zo gekomen. Soms is een druppel die de emmer doet overlopen genoeg om een staking te ontketenen. De witte mars was uniek, spontaan begonnen uit solidariteit met de ouders, en gevolgd door een ook nog eens spontane staking die heel bijzonder gesteund werd door de bedrijfsleiding.
BP: Zet daar nu eens een wettelijk bindend recht op referendums op volksinitiatief tegenover. Dus wij de mensen brengen de thema's aan. Geen referenda van de regering maar van de bevolking. Wat zou er dan gebeuren. De witte mars is stilgevallen... waar zijn de mensen?
VJ: Als iedereen die met zijn eigen agenda bezig is - Palestina, Vluchtelingen, Irak, Derde Wereld - zich zou verenigen rond een thema zoals de EU, dan konden we meer bereiken. Het beleid en de macht zelf betwisten is onmogelijk. De gevolgen van het beleid kan je helpen bestrijden door andere wetten af te dwingen. Daarvoor heb je politiek overwicht vanuit links nodig, samen met de vakbonden.
BP: Mensen die veel te verliezen hebben, kunnen niet meer doen dan ze doen. Er liggen stapels goeie wetsvoorstellen in de kast, vrachtwagens vol. Waarom komen die er niet door? Er zijn al bibliotheken vol goede ideeën aangebracht in het parlement. Je kan wel een stille revolutie bereiken zonder te veel risico's, door langzaam de condities voor referendums te vereenvoudigen. Minder stemmen vereisen om een thema te mogen starten, en vooral de uitslagen bindend maken.
De meeste burgers zijn geïnteresseerd in de inhoud van wetten maar niet in de vorm (de wetgeving die regelt hoe wetten tot stand komen). Daarmee verspillen ze de kans om via een betere vorm (of betere referendumwetten) hun inhoudelijke thema's gemakkelijker en eerlijker als wet voor te stellen.
VJ: Maar dan stemt iemand uit de fascistische hoek zich omhoog. Veel linkse dictators kwamen via referendums aan de macht.
BP. Dit is onzin. Dictators worden geholpen door machthebbers achter de schermen die ze ook weer even zo snel afdanken. Meer dan 40 coups werden er gepleegd in de afgelopen 60 jaar, over heel de wereld. De woordvoerster van ATTAC in Frankrijk, Susan George, zegt dat telkens expliciet; "We have the numbers, we have to use it! " Dat kan alleen met referendums.
VJ: Een idee is natuurlijk dat je in een referendum zou kunnen stemmen over het democratiseren van de banken.
BP: Er liggen heel veel voorstellen klaar overal voor dat soort maatregelen. De bevolking was nog nooit zo bekwaam! We zitten werkelijk op een boogscheut van aan andere samenleving. Er zijn ook veel voorbeelden van landen die al met referenda werken. Califorië bijvoorbeeld.
Ook Chavez werkt met referenda. En hoewel de thema's door de politici zelf naar voren worden gebracht en het beter zou zijn dat het volk direct initiatief kon nemen, zijn de maatregelen tot nu toe het volk ten goede gekomen. Chavez zou er zonder de referendums en de steun van 7 miljoen bewoners allang niet meer zijn. Onze politici zouden samen met volksreferendums ook veel meer bereiken en zich gesteund voelen. Denk nog eens aan het Spaghetti-arrest... Connerotte stond machteloos alleen.
VJ: Een laatste vraag: Hoe herken je een echte democraat?
BP: In frankrijk werden 40 miljoen EU verdragen gratis verspreid bij de kranten. Dat leidde tot een nee bij de bevolking. In het Europees Parlement protesteren 100 europarlementairen voor het invoeren van een bindend referendum. Daarover hoor je niks in de pers. Dat zijn democraten. De democratische test is dat de burger op elk moment elke wet kan wijzigen, invoeren of afschaffen.
VJ: Dan krijg je anarchie, dat ondermijnt de staat!
BP: Waarvoor dient een staat? Is ze er voor de mensen of zijn de mensen slaaf van de staat? Een echte democraat heeft belangstelling voor de individuele standpunten van de ander, omdat hij weet dat mensen elkaar nodig hebben om ideeën en intuïties bij te slijpen, te verbeteren, aan te vullen. Een echte democraat heeft vertrouwen in zijn medemensen; Hij weet dat het goedkoper is en efficiënter, want iedereen doet mee en kan het beste van zichzelf geven. Iedereen zal er beter van worden.
VJ: Heb je een slotconclusie voor ons?
BP: Toen de vrouwen en de zwarten stemrecht kregen, waren er ook veel mensen die riepen dat dat gevaarlijk was voor de democratie... We moeten niet alleen inspraak krijgen maar ook beslissingrecht. Dat is een logische volgende stap. De opmars van de democratie is een logisch proces.
Vandaag lijkt het onbegrijpelijk dat er ooit een tijd is geweest waarin vrouwen niet mochten stemmen en waarin een rijke man meer stemmen mocht uitbrengen dan een arme. Met het referendum zal hetzelfde gebeuren. De tijd zal komen dat niemand nog begrijpt dat de bevolking vroeger haar lot niet direct in eigen handen mocht nemen. Democratie evolueert dus ook dit debat...
VJ: We hopen dat debat dan nog eens te mogen verderzetten met u want het laatste woord is nog niet gesproken over deze interessante materie. Bedankt!
Link: http://www.democratie.nu
Voorbeeld van een referendum online: http://www.onzezeg.be
België - democratie - Europa - referendum
